Dwór Starostów Chęcińskich — historia miejsca

Dwór w Podzamczu to jedna z najcenniejszych rezydencji barokowych w regionie świętokrzyskim. Jego historia sięga XVII wieku i nierozerwalnie łączy się z losami starostów chęcińskich, wojen Rzeczypospolitej oraz przemian, jakie zachodziły w Polsce na przestrzeni kolejnych epok.

Dwór Starostów Chęcińskich powstał w XVII wieku na terenie dawnego folwarku w Podzamczu. Jego fundatorem był starosta chęciński Stanisław Branicki, który przeniósł tu swoją siedzibę z zamku w Chęcinach. W kolejnych latach w dworku przebywali również inni przedstawiciele elity Rzeczypospolitej, w tym Jan Klemens Branicki oraz Stefan Bidziński – bliski współpracownik króla Jana III Sobieskiego i uczestnik najważniejszych kampanii wojennych swojej epoki.

Rezydencja miała charakter nie tylko reprezentacyjny, ale również obronny. Do dziś zachowały się charakterystyczne elementy architektury z tego okresu, w tym główny budynek od strony południowej, oficyna wschodnia oraz portal okienny z herbem Gryf. Wejście do dworu prowadzi przez marmurowy portal, który podkreśla jego dawny prestiż i znaczenie.

Losy Podzamcza i dworu

Po upadku I Rzeczypospolitej znaczenie Podzamcza zaczęło stopniowo maleć. Starostwo przejęły władze zaborcze, a właścicielem dworu został owiany ponurą sławą, pochodzący z rodziny ukraińskich włościan, gen. Starożenka. Nowy właściciel nie darzył sympatią przejętych dóbr i wkrótce oddał je w dzierżawę chęcińskich Żydom i lokalnej szlachcie.

Mimo burzliwych losów historia okazała się dla dworu łaskawa – budynek przetrwał zarówno I, jak i II wojnę światową. Po 1945 roku znalazł się pod zarządem instytucji państwowych, a w 2010 roku został przejęty przez Regionalne Centrum Naukowo-Technologiczne.

Rewitalizacja i dzisiaj

W ostatnich latach przeprowadzono kompleksową rewitalizację obiektu wraz z otaczającym go zespołem parkowym. Dzięki temu Dwór Starostów Chęcińskich odzyskał swój dawny charakter i dziś pełni funkcję nowoczesnej przestrzeni kulturalnej i edukacyjnej.

Wnętrza dworku zachowały unikalny klimat baroku – widoczne są sklepienia kolebkowe i kolebkowo-krzyżowe oraz charakterystyczne alkierze narożne. To jeden z nielicznych w regionie przykładów rezydencji z okresu dojrzałego baroku, łączący funkcje reprezentacyjne, historyczne i edukacyjne.

Integralną częścią założenia jest również XVII-wieczna brama w formie łuku triumfalnego, przypisywana Stefanowi Bidzińskiemu. Według tradycji została ona wzniesiona dla upamiętnienia zwycięstwa wojsk króla Jana III Sobieskiego pod Wiedniem. Do dziś prowadzi do dworu aleja lipowa, stanowiąca ważny element historycznego krajobrazu.

Obecnie Dwór Starostów Chęcińskich to miejsce, w którym historia spotyka się z nowoczesnością – przestrzeń wystaw, wydarzeń edukacyjnych i kulturalnych, dostępna dla odwiedzających przez cały rok.